Amaç: Solid tümörlü hastalar; malignitenin biyolojisi, kemoterapiye bağlı miyelosüpresyon, mukozal bariyer hasarı ve invaziv girişimlere sık maruziyet nedeniyle sepsis ilişkili mortalite açısından yüksek risk taşır. Bu kırılgan popülasyonda erken risk sınıflandırması, yoğun bakım kararlarını ve onkolojik tedavi sürekliliğini doğrudan etkileyebilir. Bu çalışmanın amacı, endotel disfonksiyonunu yansıtan Endotel Aktivasyon ve Stres İndeksi (EASIX) skorunun prognostik performansını; geleneksel organ yetmezliği skoru (SOFA), laktat ve yaygın kullanılan enflamatuar/immüno-nütrisyonel indekslerle (NLR, HALP, PNI) karşılaştırmak ve bulguları açıklanabilir yapay zeka (XAI) yaklaşımları ile doğrulamaktır.
Gereç ve Yöntem: MIMIC-IV veritabanı (v3.1) kullanılarak, Sepsis-3 kriterlerini karşılayan ve ICD-9/10 kodları ile solid tümör tanısı olan 18 yaş üzeri yoğun bakım hastaları retrospektif olarak analiz edildi. Hematolojik maligniteler, indeks hesaplaması için kritik laboratuvar verileri eksik olanlar, ilk 48 saatte kaybedilenler ve son dönem böbrek yetmezliği (ESRD) dışlandı. Birincil sonlanım hastane içi mortaliteydi. İlişkili faktörler Kaplan–Meier sağkalım analizi, ROC analizi ve Cox orantılı riskler regresyonu ile değerlendirildi. Sonuçlar Random Forest, XGBoost, lojistik regresyon ve SVM modelleriyle test edildi; değişken katkıları SHAP ile açıklanarak klinik yorumlanabilirlik sağlandı.
Bulgular: Nihai kohort 1403 hastadan oluştu ve hastane içi mortalite %34,1 idi. EASIX, mortaliteyi öngörmede SOFA ve laktattan daha yüksek ayırt edicilik gösterdi (AUC: 0,649; SOFA AUC: 0,575; laktat AUC: 0,596; tüm karşılaştırmalar için p<0,001). NLR prognostik değer göstermedi (AUC: 0,529; p=0,075); HALP ve PNI da grupları ayırt etmedi. Çok değişkenli Cox modelinde yüksek EASIX (≥2,93) mortalite riskini bağımsız olarak artırdı (HR: 1,86; p<0,001) ve modele EASIX eklendiğinde SOFA’nın anlamlılığı sınırda düzeye geriledi (p=0,057). Makine öğrenmesi analizlerinde en iyi performans Random Forest ile elde edildi (AUC: 0,688) ve SHAP sonuçları EASIX’i mortalite tahmininde birincil belirleyici değişken olarak doğruladı.
Sonuç: Solid tümörlü sepsis hastalarında EASIX skoru, klasik organ yetmezliği skorları ve nötrofil/lenfosit temelli indekslerden daha üstün ve bağımsız bir mortalite öngörücüsüdür. Onkoloji pratiğinde kemoterapi ve tümör biyolojisinin kan parametrelerini sepsisten bağımsız etkileyebilmesi, nötrofil tabanlı indekslerin güvenilirliğini azaltabilir. LDH- kreatinin-trombosit ile kolay hesaplanan EASIX; onkolojik yoğun bakımda erken risk sınıflandırması ve klinik karar destek için pratik, maliyetsiz ve uygulanabilir bir araçtır. Dış validasyon ve dinamik (seri ölçüm) EASIX stratejileri ileri çalışmalarda değerlendirilmelidir.